Mails, klantgegevens en foto's: een groot deel van wat Europese organisaties digitaal bewaren, staat op servers van Amerikaanse bedrijven. Lange tijd lag bijna niemand ervan wakker, maar daar komt nu verandering in. Overheden, bedrijven en de Europese Commissie praten steeds vaker over digitale soevereiniteit. Waar komt die zorg vandaan en wat wordt er concreet aan gedaan?
Hoe afhankelijk is Europa van Amerikaanse cloudaanbieders?
Volgens Synergy Research hebben Amazon, Microsoft en Google samen zo'n 70 procent van de Europese cloudmarkt in handen. Alle Europese aanbieders bij elkaar komen niet verder dan 15 procent. Wie in Europa een clouddienst afneemt, zoals onlineopslag of webhosting, belandt al snel bij een van die drie.
Die afhankelijkheid heeft een prijs. Volgens onderzoeksbureau Asteres geven bedrijven uit de EU jaarlijks zo'n 265 miljard euro uit aan Amerikaanse cloud- en softwarediensten. Dat becijferde het bureau voor de Franse vereniging CIGREF. De Duitse federale overheid was in 2025 alleen al 481 miljoen euro kwijt aan Microsoft-licenties. Dat is ruim 75 procent meer dan in 2023. In de gemeente Kopenhagen stegen de Microsoft-kosten tussen 2018 en 2023 met 72 procent.
De CLOUD Act reikt tot in Europese datacenters
Daarnaast speelt er een juridische kwestie. De CLOUD Act uit 2018 laat de Amerikaanse overheid data opvragen bij bedrijven uit de VS. Waar die data fysiek staat, maakt daarbij niet uit. Een server in Amsterdam of Frankfurt biedt dus geen volledige bescherming als de eigenaar Amerikaans is. Dat het risico niet alleen op papier bestaat, bleek bij het Internationaal Strafhof in Den Haag. Na Amerikaanse sancties werd in 2025 het Microsoft-mailaccount van hoofdaanklager Karim Khan afgesloten. Microsoft ontkent wel dat het zijn diensten aan het Strafhof heeft stopgezet. Digitale soevereiniteit gaat dus niet alleen over wetten, maar ook over wie er aan de knoppen zit.
Waar staan de bestanden van je eigen organisatie?
Digitale soevereiniteit beperkt zich niet tot ministeries en rechtbanken. Denk aan een marketingafdeling die productfoto's, video's en logo's in beeldbank software bewaart. Collega's vinden zo alles op één plek terug. Juist bij zulke systemen loont het om te weten in welk land de servers staan en welk recht daar geldt. Voor mailprogramma's, opslagdiensten en CRM-systemen is die vraag net zo relevant.
Ook geld speelt mee. Frank Karlitschek, oprichter van Microsoft-concurrent Nextcloud, wijst erop dat klanten een plotselinge prijsstijging van tientallen procenten vaak moeten slikken. Zulke stijgingen kunnen een Europees alternatief financieel aantrekkelijker maken.
Overheden zetten de eerste stappen
In Frankrijk stapt de digitale overheidsdienst DINUM over van Windows naar Linux. Elk Frans ministerie moet vóór het najaar van 2026 een plan opstellen om minder afhankelijk te worden van niet-Europese software. Dat zo'n overstap haalbaar is, laat de Duitse deelstaat Schleswig-Holstein zien. Daar draait bijna 80 procent van de werkplekken buiten de belastingdienst op LibreOffice. Volgens de deelstaat levert dat jaarlijks meer dan 15 miljoen euro aan bespaarde licentiekosten op.
Ook Nederland werkt aan zijn digitale soevereiniteit. In april 2026 maakte Defensie bekend dat het met KPN en Thales een cloud voor staatsgeheime gegevens bouwt. Die cloud draait in een eigen datacenter. Zulke datacenters vragen veel stroom, terwijl de ruimte op het Nederlandse elektriciteitsnet al schaars is.
Hoe Brussel digitale soevereiniteit in wetgeving wil vastleggen
Op 3 juni 2026 presenteerde de Europese Commissie het Tech Sovereignty Package, dat Europa meer digitale autonomie moet geven. Een belangrijk onderdeel is de Cloud and AI Development Act (CADA). Het gaat nog om een voorstel: het Europees Parlement en de Raad moeten er nog mee instemmen. Volgens Ursula von der Leyen kan Europa niet van anderen afhankelijk zijn voor technologie die ziekenhuizen en energienetten draaiende houdt.
Wat dat in de praktijk kan betekenen, kwam in mei al naar buiten. Volgens CNBC overweegt Brussel om overheden financiële, justitiële en medische gegevens in een Europese soevereine cloud te laten onderbrengen. Buitenlandse aanbieders zouden daarbij niet volledig worden uitgesloten. In april gunde de Commissie al een aanbesteding voor soevereine clouddiensten aan vier Europese aanbieders. Die is maximaal 180 miljoen euro waard, verspreid over zes jaar.
De keerzijde van een eigen Europese cloud
er is ook kritiek op deze koers. Denktank ECIPE analyseerde 8.725 cloudopdrachten van overheden in negen lidstaten, uit de periode 2018 tot en met 2025. Ongeveer 97 procent ging naar nationale aanbieders. Zonder verwijzing naar soevereiniteit kreeg 28 procent van de aanbestedingen maar één inschrijving. Met zo'n verwijzing was dat 46 procent. ECIPE pleit daarom voor een aanpak die naar risico's kijkt in plaats van naar nationaliteit. Het onderzoek kwam overigens tot stand met steun van Microsoft. Het debat doet denken aan de discussie over importtarieven in de wereldhandel: wie de eigen markt afschermt, beperkt ook de keuze.
Begin bij de eigen bestanden
De discussie over digitale soevereiniteit gaat uiteindelijk over toegang tot data en over de keuzevrijheid die organisaties overhouden. Voor elke organisatie begint dat bij een eenvoudige stap: weten waar de eigen bestanden staan. Wie dat overzicht heeft, kan per systeem afwegen of een Europese aanbieder een betere keuze is.
